Hemoroid ve Makat Bölgesindeki Diğer Hastalıklar Nasıl Ayırt Edilir?

Hemoroid ve makat bölgesindeki diğer hastalıklar, kanama, ağrı, kaşıntı, şişlik, akıntı ve dışkılama güçlüğü gibi benzer belirtiler oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetin türüne bakarak kesin bir ayrım yapmak her zaman mümkün değildir. Belirtilerin ne zaman başladığı, dışkılamayla ilişkisi, ağrının niteliği, kanamanın rengi ve bölgede ele gelen doku bulunup bulunmadığı ayırıcı değerlendirmede önemli ipuçları sağlar. Anal fissür, perianal apse, anal fistül, rektal prolapsus ve bazı anorektal hastalıklar hemoroidle karışabildiği için doğru tanı klinik muayene üzerinden konur.

Hemoroid, anal kanalın normal anatomik yapısında bulunan damar ve bağ dokusu yastıkçıklarının genişlemesi, aşağı doğru yer değiştirmesi veya belirti oluşturmasıyla ortaya çıkar. İç hemoroidler anal kanalın üst bölümünde, dış hemoroidler ise anüs çevresindeki deri altında gelişir. İç ve dış hemoroidlerin belirtileri aynı olmadığı gibi tedavi yaklaşımları da hastalığın tipi ve derecesine göre değişir.

Hemoroidin Belirtileri Ve Klinik Özellikleri

İç hemoroidin en tipik belirtisi dışkılama sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı kanamadır. Kan, tuvalet kâğıdında çizgi şeklinde fark edilebilir, dışkının yüzeyinde görülebilir veya klozete damlayabilir. İç hemoroidler anal kanalın ağrı duyusunun daha sınırlı olduğu kısmında yer aldığı için erken evrelerde belirgin ağrı oluşturmayabilir.

Hastalık ilerledikçe hemoroid dokusu dışkılama sırasında anal kanalın dışına çıkabilir. Bu duruma prolapsus adı verilir. Prolabe olan iç hemoroid başlangıçta kendiliğinden içeri dönebilir. İleri derecelerde hasta dokuyu elle içeri itmek zorunda kalabilir veya doku sürekli dışarıda kalabilir.

İç hemoroidle ilişkili yaygın belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında parlak kırmızı kanama
• Anal kanaldan dışarı çıkan yumuşak doku
• Makat çevresinde dolgunluk hissi
• Tam temizlenememe hissi
• Mukus sızıntısı
• Ciltte tahriş ve kaşıntı

Dış hemoroid, anüs çevresindeki deri altında gelişir. Bölgede şişlik, kaşıntı, hassasiyet ve otururken rahatsızlık hissi oluşturabilir. Dış hemoroid damarlarında pıhtı meydana geldiğinde tromboze dış hemoroid gelişir. Bu tablo genellikle kısa sürede ortaya çıkan şiddetli ağrı, sert bir kitle ve morumsu şişlikle kendini gösterir.

Hemoroidde kanama görülmesi sık karşılaşılan bir bulgu olsa da her rektal kanama hemoroide bağlanmamalıdır. Kanamanın dışkıya karışması, koyu renkli olması, uzun süre devam etmesi veya bağırsak alışkanlığında değişiklikle birlikte ortaya çıkması farklı hastalıkların değerlendirilmesini gerektirir.

Hemoroid belirtileri kabızlık, uzun süreli ıkınma, tuvalette uzun süre oturma, kronik ishal ve karın içi basıncı artıran durumlarla belirginleşebilir. Ancak tek başına bu faktörlerin bulunması hemoroid tanısı koydurmaz. Tanı, şikâyetler ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Anal Fissür İle Hemoroid Arasındaki Farklar

Anal fissür, anal kanalın giriş kısmındaki ince dokuda gelişen yırtıktır. En sık sert veya büyük dışkının anal kanalı zorlamasıyla ortaya çıkar. Kabızlık ve aşırı ıkınma önemli hazırlayıcı faktörler arasında yer alır. Uzun süren ishal ve doğuma bağlı travma da anal fissür gelişimine katkıda bulunabilir.

Anal fissür ile hemoroid arasındaki temel farklardan biri ağrının niteliğidir. İç hemoroid çoğu zaman ağrısız kanama oluştururken anal fissür dışkılama sırasında keskin ve yoğun ağrıya yol açar. Ağrı, tuvalet sonrasında dakikalarca veya saatlerce devam edebilir. Hastalar bu hissi bıçak kesiği, yanma veya cam parçası geçiyormuş gibi tarif edebilir.

Anal fissürde görülen başlıca belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında keskin ağrı
• Tuvalet sonrasında devam eden yanma veya zonklama
• Tuvalet kâğıdında az miktarda parlak kırmızı kan
• Makat kaslarında istemsiz kasılma
• Dışkılama korkusu ve tuvaleti erteleme eğilimi

Anal fissürde kanama genellikle az miktardadır. Kan, çoğu zaman dışkının dış yüzeyinde veya tuvalet kâğıdında görülür. Yoğun kanama fissür için tipik bir bulgu değildir.

Akut anal fissür, yeni gelişmiş yüzeysel bir yırtık görünümü taşır. Uzun süre devam eden kronik fissürde çatlak derinleşebilir, çevresinde deri çıkıntısı gelişebilir ve iç anal sfinkter kasındaki spazm iyileşmeyi zorlaştırabilir.

Hemoroid ve anal fissür aynı hastada birlikte bulunabilir. Kabızlık ve sert dışkılama her iki hastalığı da tetikleyebildiği için yalnızca ağrı veya kanama üzerinden kesin ayrım yapmak doğru değildir.

Klinik ayrımda belirti örüntüsü yol gösterir:

Hemoroid

• Çoğunlukla ağrısız kanama yapar
• Dışkılama sırasında dışarı çıkan doku görülebilir
• Kaşıntı ve mukus sızıntısı oluşturabilir
• İleri evrede prolapsus gelişebilir

Anal Fissür

• Dışkılama sırasında keskin ağrı oluşturur
• Ağrı tuvalet sonrasında devam edebilir
• Kanama genellikle az miktardadır
• Makat kasında spazm eşlik edebilir

Bu farklılıklar klinik değerlendirmeye yardımcı olur. Yine de kesin tanı için makat çevresinin ve anal kanalın uygun şekilde incelenmesi gerekir.

Perianal Apse Ve Anal Fistül Nasıl Ayırt Edilir?

Perianal apse, anüs veya rektum çevresindeki dokularda irin birikmesiyle gelişen enfeksiyonlu bir boşluktur. Çoğu vaka, anal kanal içindeki küçük bezlerden birinin enfekte olmasıyla başlar. Enfeksiyon çevre dokulara yayıldığında ağrılı bir apse meydana gelir.

Perianal apsede ağrı genellikle sürekli, zonklayıcı ve giderek artan yapıdadır. Hemoroid veya anal fissürde ağrı çoğunlukla dışkılama ile belirginleşirken apse ağrısı oturma, yürüme, öksürme ve hareket sırasında da devam edebilir.

Perianal apse belirtileri arasında şunlar bulunur:

• Makat çevresinde sürekli ve şiddetli ağrı
• Kızarıklık ve sıcaklık artışı
• Hassas şişlik
• Ateş ve titreme
• Hâlsizlik
• İrinli akıntı
• Oturmakta güçlük

Yüzeye yakın apseler dışarıdan belirgin şişlik oluşturabilir. Daha derin yerleşimli apselerde ise dışarıdan belirgin bir bulgu görülmeyebilir. Bu hastalarda derin makat ağrısı, ateş ve genel durum bozukluğu ön plana çıkabilir.

Perianal apse, hemoroid kremi veya ağrı kesici kullanarak ortadan kalkmaz. Apse içindeki enfekte materyalin boşaltılması gerekir. Tedavinin gecikmesi enfeksiyonun ilerlemesine ve çevre dokulara yayılmasına yol açabilir.

Anal fistül, anal kanal ile makat çevresindeki deri arasında gelişen anormal bir kanaldır. Fistüllerin önemli bir bölümü daha önce oluşmuş bir perianal apseyle ilişkilidir. Apse boşaldıktan sonra enfeksiyon kanalı tamamen kapanmazsa cilt yüzeyine açılan kalıcı bir tünel meydana gelebilir.

Anal fistülde şikâyetler dönemsel seyredebilir. Dış açıklık kapandığında bölgede yeniden şişlik ve ağrı gelişebilir. Kanal boşaldığında ağrı azalırken irinli, kanlı veya kötü kokulu akıntı ortaya çıkabilir. Aynı noktada tekrarlayan apse ve akıntı anal fistül açısından tipik bir bulgudur.

Perianal Apse

• Ani veya giderek artan ağrı oluşturur
• Şişlik ve kızarıklık ön plandadır
• Ateş ve genel hâlsizlik eşlik edebilir
• Akut enfeksiyon tablosu gösterir

Anal Fistül

• Aynı bölgede tekrar eden şişlik oluşturabilir
• İrinli veya kötü kokulu akıntı görülebilir
• Deride küçük bir dış açıklık bulunabilir
• Apse boşaldıktan sonra yakınmalar geçici olarak azalabilir

Anal fistülün seyri, kanalın anal sfinkter kaslarıyla ilişkisine göre değişir. Tedavi planında fistülün ortadan kaldırılması kadar dışkı kontrolünü sağlayan kasların korunması da önem taşır. Bu nedenle fistülün anatomik yapısı ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

Rektal Prolapsus Ve Diğer Anorektal Hastalıklar

Rektal prolapsus, rektumun bir bölümünün anal kanaldan dışarı çıkmasıdır. Dışarı çıkan dokunun görünümü nedeniyle ileri evre iç hemoroidle karışabilir. Hemoroid dokusu genellikle ayrı şişlikler veya düzensiz kabarıklıklar şeklinde görünür. Rektal prolapsusta ise bağırsak duvarı daha geniş ve halka biçiminde dışarı çıkar.

Rektal prolapsus yalnızca dışarı çıkan dokuyla sınırlı kalmayabilir. Hastalarda tam boşalamama hissi, mukus sızıntısı, dışkı kaçırma, kabızlık ve dışkılama sırasında uzun süre ıkınma görülebilir. Dışarı çıkan dokunun elle içeri itilmesi gerekebilir.

Rektal prolapsus ile hemoroid arasındaki temel farklılıklar şunlardır:

Hemoroid Prolapsusu

• Damar yastıkçıkları dışarı çıkar
• Doku ayrı şişlikler şeklinde görülebilir
• Parlak kırmızı kanama sık görülür
• Kaşıntı ve mukus sızıntısı eşlik edebilir

Rektal Prolapsus

• Rektum duvarı anal kanaldan dışarı çıkar
• Doku daha geniş ve halka biçimindedir
• Dışkı veya mukus kaçırma görülebilir
• Pelvik taban işlev bozukluğu eşlik edebilir

Rektal prolapsus, anüs çevresindeki kasların tam kapanmasını engelleyerek mukus veya dışkı sızıntısına yol açabilir.

Proktit de hemoroidle karışabilen hastalıklar arasında yer alır. Proktit, rektum iç yüzeyinin iltihaplanmasıdır. Rektal kanama, mukus çıkışı, dışkılama ihtiyacının sürekli hissedilmesi, ishal, rektal dolgunluk ve ağrı oluşturabilir. Bu belirtiler yalnızca makat girişini değil, rektumun iç bölümünü ilgilendiren bir sürece işaret edebilir.

Makat çevresindeki kaşıntı da tek başına hemoroid belirtisi sayılmaz. Nem, dışkı sızıntısı, aşırı temizlik, parfümlü temizlik ürünleri, dermatolojik hastalıklar ve enfeksiyonlar anal kaşıntıya yol açabilir. Sürekli kaşıma cilt bariyerini bozarak tahrişi artırabilir.

Anal bölgede iyileşmeyen yara, sert kitle, tekrarlayan kanama, mukus akıntısı veya bağırsak kontrolünde değişiklik bulunması farklı anorektal hastalıkların değerlendirilmesini gerektirir. Anal kanal tümörleri nadir görülse de kanama, ağrı, kaşıntı ve ele gelen kitle gibi hemoroide benzeyen belirtiler oluşturabilir.

Tanı Sürecinde Kullanılan Muayene Ve İncelemeler

Hemoroid ve makat bölgesindeki diğer hastalıkların ayrımında ilk aşamayı ayrıntılı tıbbi öykü oluşturur. Kanamanın rengi ve miktarı, ağrının dışkılamayla ilişkisi, akıntının niteliği, bağırsak alışkanlıkları ve belirtilerin süresi değerlendirilir.

Dış muayene sırasında şu bulgular incelenir:

• Dış hemoroid
• Tromboze hemoroid
• Anal fissür
• Perianal apse
• Fistül açıklığı
• Cilt tahrişi
• Deri çıkıntıları
• Prolabe doku
• Akıntı ve mukus sızıntısı

Parmakla rektal muayene, anal kanalın ve alt rektumun değerlendirilmesini sağlar. Muayene sırasında kitle, hassasiyet, kas tonusu ve kanama bulguları incelenir. Ancak şiddetli anal fissür veya akut ağrılı durumlarda muayenenin kapsamı klinik koşullara göre düzenlenebilir.

Anoskopi, anal kanalın kısa bir cihaz yardımıyla doğrudan incelenmesini sağlar. İç hemoroidler, anal kanal lezyonları ve kanama odakları anoskopi sırasında daha net görülebilir.

Her hastada kolonoskopi gerekmez. Hastanın yaşı, kanamanın özellikleri, aile öyküsü, bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler, kansızlık ve diğer klinik bulgular daha ileri inceleme ihtiyacını belirler.

Aşağıdaki belirtiler gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir:

• Durmayan veya yoğun rektal kanama
• Siyah veya katran görünümünde dışkı
• Ateşle birlikte şiddetli makat ağrısı
• Hızla büyüyen ve hassas şişlik
• İrinli veya kötü kokulu akıntı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kansızlık
• Bağırsak alışkanlığında kalıcı değişiklik
• İyileşmeyen yara veya sert kitle
• Dışkı ya da gaz kontrolünde yeni gelişen kayıp

Hemoroid ve makat bölgesindeki diğer hastalıklar benzer yakınmalar oluştursa da belirtilerin ayrıntıları farklı klinik tabloları düşündürebilir. Ağrısız parlak kırmızı kanama iç hemoroidle, dışkılama sırasında keskin ağrı anal fissürle, ateş ve sürekli zonklayan ağrı perianal apseyle, tekrarlayan akıntı ise anal fistülle daha sık ilişkilidir. Bu bulgular tanıya yardımcı olur ancak tek başına kesin tanı sağlamaz. Muayene ve gerekli incelemeler, hastalığın doğru biçimde sınıflandırılmasına ve uygun tedavi yaklaşımının belirlenmesine yardımcı olur.