Perianal fistüllerde setonun ne kadar süre kalacağı için her hastaya uygulanabilecek sabit bir süre yoktur. Drenaj amacıyla yerleştirilen gevşek setonlar çoğu hastada haftalar veya birkaç ay boyunca kalabilir; bazı kompleks fistüllerde ise daha uzun süreli kullanım gerekebilir. Süreyi fistülün anal sfinkter kaslarıyla ilişkisi, aktif enfeksiyon veya apse varlığı, fistülün karmaşıklığı ve setondan sonra planlanan ikinci tedavi belirler. Bu nedenle setonun çıkarılacağı tarih yalnızca geçen zamana göre değil, fistül kanalının ve çevre dokuların kontrol sırasındaki durumuna göre belirlenir.
Seton, perianal fistül kanalından geçirilen ince cerrahi materyaldir. Özellikle sfinkter kaslarının önemli bölümünden geçen fistüllerde kanalın doğrudan kesilmesi dışkı ve gaz kontrolü açısından risk oluşturabileceği için seton tedavisi tercih edilebilir. Setonun amacı her zaman fistülü tek aşamada ortadan kaldırmak değildir. Bazı hastalarda öncelikle enfeksiyonun kontrollü şekilde boşalmasını sağlamak, yeni apse gelişmesini azaltmak ve sonraki cerrahi girişim için daha uygun koşullar oluşturmak hedeflenir.
Perianal Fistülde Seton Nedir?
Seton; fistül kanalının içinden geçirilerek iki ucu dışarıda birleştirilen, cerrahi iplik veya elastik materyalden oluşan bir drenaj aracıdır. Fistül kanalını açık tutarak içeride biriken iltihabi sıvının dışarı boşalmasını sağlar.
Perianal fistüllerde en önemli cerrahi konulardan biri fistül kanalının anal sfinkter kaslarıyla ilişkisidir. Yüzeysel bir fistülde kanalın açılması daha kolay planlanabilirken sfinkter kasının önemli bölümünü geçen kompleks fistüllerde aynı yaklaşım dışkı kontrolünü sağlayan kaslara zarar verebilir.
Bu nedenle Anal Fistül değerlendirmesinde yalnızca dışarıdan görülen açıklığa bakılmaz. Fistülün iç açıklığı, kanalın izlediği yol, sfinkter kaslarından ne kadar geçtiği, yan yollar ve eşlik eden apse odakları birlikte değerlendirilir.
Seton bu anatomik özelliklerin sfinkter koruyucu bir tedavi gerektirdiği hastalarda önemli seçeneklerden biridir.
Seton Neden Fistül Kanalına Yerleştirilir?
Setonun temel amaçlarından biri fistül kanalındaki drenajı devam ettirmektir.
Perianal fistül çoğu zaman anal bezlerde başlayan enfeksiyonun ardından gelişen perianal apseyle ilişkilidir. Apse boşalsa bile anal kanal ile cilt arasındaki bağlantı devam ederse fistül oluşabilir.
Fistülün dış açıklığı geçici olarak kapanırken iç açıklık ve fistül kanalı devam ederse içeride tekrar iltihap birikebilir. Bunun sonucunda yeni ağrı, şişlik ve apse gelişebilir.
Drenaj setonu kanalın tamamen kapanmasını engelleyerek sıvının kontrollü biçimde dışarı çıkmasına yardımcı olur. Böylece akut enfeksiyonun kontrol edilmesi ve çevre dokudaki inflamasyonun azalması hedeflenir.
Bu özellik özellikle kompleks veya tekrarlayan fistüllerde önem taşır.
Perianal Fistülde Seton Kaç Hafta Kalır?
Seton için “her hastada şu kadar hafta kalır” şeklinde bir süre vermek doğru değildir.
Drenaj amacıyla kullanılan seton bazı hastalarda yaklaşık 8–12 hafta boyunca bırakılabilir. Ancak klinik uygulamada birkaç ay kalan setonlar da vardır. Kompleks fistüllerde, Crohn hastalığıyla ilişkili fistüllerde veya uzun süreli drenaj gereken durumlarda seton daha uzun süre tutulabilir.
Sürenin belirlenmesinde takvimden daha önemli olan fistülün davranışıdır.
Kontrollerde şu noktalar değerlendirilir:
Akıntının devam edip etmediği
Yeni apse gelişip gelişmediği
Çevre dokudaki inflamasyonun durumu
Fistül kanalının yapısı
Sfinkter kaslarıyla ilişkisi
İkinci aşamada hangi tedavinin planlandığı
Bu nedenle bir hastada sekiz hafta yeterli olurken başka bir hastada birkaç aylık drenaj gerekebilir.
Gevşek Seton Ne Kadar Süre Kalır?
Gevşek veya drenaj setonu, fistül kanalını kesmekten çok kanalın açık ve kontrollü biçimde drenaj yapmasını amaçlar.
Özellikle yüksek transsfinkterik veya kompleks fistüllerde bu yaklaşım sfinkter kasının korunması açısından kullanılabilir. Seton fistül kanalında rahat hareket edecek şekilde bırakılır ve kanal içerisinde iltihabın kapalı bir boşlukta birikmesini önlemeye yardımcı olur.
Gevşek seton birkaç hafta ile birkaç ay arasında kalabilir. Bazı hastalarda bir sonraki cerrahi aşamaya kadar tutulurken belirli klinik durumlarda daha uzun süreli drenaj amacıyla bırakılabilir.
Setonun uzun süre kalması tek başına tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Bazı fistüllerde seton zaten aşamalı tedavinin planlanmış bir parçasıdır.
Kesici Seton İle Drenaj Setonu Aynı Mıdır?
Hayır. Seton uygulamalarının amacı aynı değildir.
Drenaj setonu fistül kanalını açık tutarak enfeksiyon ve apsenin kontrolüne yardımcı olur. Sfinkter kasını kontrollü biçimde korumaya yönelik aşamalı tedavilerde sık kullanılır.
Kesici seton ise zaman içerisinde fistül yolundaki dokuyu ve içerdiği kas liflerini kademeli olarak kesmeye yönelik farklı bir yöntemdir. Belirli aralıklarla sıkılaştırılabilir.
Kesici seton uygulamasında sfinkter fonksiyonunun etkilenme riski nedeniyle hasta seçimi önem taşır. Bu nedenle günümüzde kompleks fistüllerde sfinkter koruyucu seçenekler değerlendirilirken her hastada rutin olarak kesici seton tercih edilmez.
Setonun tipi bilinmeden yalnızca “kaç ay kalacak?” sorusuna yanıt vermek bu nedenle mümkün değildir.
Seton Takıldıktan Sonra Fistül İyileşmiş Sayılır Mı?
Seton yerleştirilmesi her zaman fistülün tamamen tedavi edildiği anlamına gelmez.
Drenaj setonunun temel amacı çoğu zaman enfeksiyonu kontrol altına almak ve fistülü sonraki tedavi aşamasına hazırlamaktır. Fistül kanalının anatomisine göre seton sonrasında farklı cerrahi yöntemlerden biri planlanabilir.
Bu süreçte uygulanabilecek seçenekler fistülün özelliklerine göre değişebilir. Fistülotomi, LIFT veya ilerletme flebi gibi sfinkter koruyucu yöntemler uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Bu nedenle Anal Fistül Tedavisi tek bir ameliyat tekniğinden oluşmaz. Fistülün basit veya kompleks olması ve anal sfinkter kaslarıyla ilişkisi tedavi aşamalarını belirler.
Seton Neden Hemen Çıkarılmaz?
Setonun erken çıkarılması bazı hastalarda kanalın dış bölümünün kapanmasına rağmen içeride enfeksiyonun devam etmesine yol açabilir.
Drenaj yeterince sağlanmadan dış açıklığın kapanması, sıvının yeniden birikmesine ve perianal apse gelişmesine neden olabilir.
Setonun belirli bir süre bırakılması:
Aktif enfeksiyonun azalmasına
Fistül kanalının kontrollü drenajına
Çevre dokudaki inflamasyonun gerilemesine
Fistül anatomisinin daha stabil hâle gelmesine
İkinci aşama cerrahinin planlanmasına
yardımcı olabilir.
Bu nedenle hasta kendisini iyi hissetmeye başladığı veya akıntısı azaldığı için setonun artık gereksiz olduğunu düşünmemelidir.
Setonun çıkarılma zamanına fistülün klinik durumu değerlendirilerek karar verilir.
Seton Varken Akıntı Olması Normal Midir?
Setonun temel görevlerinden biri drenaj sağlamak olduğu için seton varken belirli miktarda akıntı görülebilir.
Akıntı özellikle ilk dönemlerde daha belirgin olabilir. Zamanla inflamasyon azaldıkça miktarı değişebilir.
Seton bulunan kişilerde iç çamaşırını korumak amacıyla küçük bir gazlı bez veya ped kullanmak gerekebilir. Anal bölgenin temiz ve kuru tutulması cilt tahrişini azaltmaya yardımcı olur.
Ancak akıntının aniden artması, kötü kokunun belirginleşmesi, yeni başlayan şiddetli ağrı, ateş veya giderek büyüyen şişlik yeni enfeksiyon veya apse açısından değerlendirme gerektirir.
Seton bulunması yeni apse gelişme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz.
Seton Varken Ağrı Normal Midir?
Seton takıldıktan sonraki ilk günlerde anal bölgede hassasiyet ve hafif ağrı görülebilir.
Özellikle oturma, dışkılama veya setonun çevre dokularla temas ettiği hareketler rahatsızlık oluşturabilir. Bu yakınmalar genellikle ilk dönemde daha belirgindir.
Drenaj setonunun uzun süre boyunca şiddetli ağrı oluşturması beklenen bir durum değildir.
Yeni başlayan veya giderek artan ağrı; kanalın tıkanması, yeni bir apse veya seton çevresinde gelişen başka bir sorun açısından değerlendirilmelidir.
Ağrıya ateş, belirgin şişlik veya genel durumda bozulma eşlik ediyorsa kontrol ertelenmemelidir.
Seton Varken Tuvalete Çıkılabilir Mi?
Evet. Seton yerleştirildikten sonra normal bağırsak hareketlerinin devam etmesi beklenir.
Dışkılama sonrasında anal bölgenin nazik biçimde temizlenmesi önemlidir. Sert ve tekrarlayan silme hareketleri cildi tahriş edebilir.
Kabızlık ve sert dışkı, anal bölgede ağrı ve rahatsızlığı artırabileceği için dışkının rahat çıkarılabilir kıvamda tutulması faydalıdır.
Yeterli sıvı tüketimi, uygun lif alımı ve gerekiyorsa doktorun önerdiği dışkı düzenleyici tedaviler kullanılabilir.
Setonun tuvalet sırasında çıkması beklenen bir durum değildir. Ancak setonda kopma, belirgin gevşeme veya tamamen yerinden çıkma fark edilirse kontrol gerekir.
Seton İle Günlük Yaşama Devam Edilebilir Mi?
Drenaj setonu bulunan birçok kişi günlük yaşamına devam edebilir.
İlk iyileşme döneminin ardından yürüyüş, masa başı çalışma ve günlük hareketler genellikle mümkündür. Ancak kişisel konfor düzeyi fistülün yapısına ve yapılan cerrahi işleme göre değişebilir.
Uzun süre oturmak bazı kişilerde rahatsızlık oluşturabilir. Seton çevresindeki akıntı nedeniyle gün içerisinde hijyen düzenlemesi gerekebilir.
Yoğun spor veya bölgeye doğrudan baskı oluşturan aktiviteler konusunda ise tedaviyi gerçekleştiren cerrahın önerisi dikkate alınmalıdır.
Amaç hastayı seton bulunduğu süre boyunca gereksiz şekilde hareketsiz bırakmak değildir.
Seton Çıkarılırken Yeniden Ameliyat Gerekir Mi?
Bu durum uygulanan tedavi planına göre değişir.
Bazı setonlar kontrol sırasında kolay biçimde çıkarılabilir. Ancak kompleks fistüllerde setonun çıkarılması çoğu zaman tedavinin bir sonraki cerrahi aşamasıyla birlikte planlanabilir.
Seton sonrasında fistül kanalına yönelik LIFT, ilerletme flebi veya başka bir sfinkter koruyucu işlem yapılması gerekiyorsa yeniden cerrahi girişim söz konusu olabilir.
Bu nedenle seton tedavisi başlamadan önce hastanın bunun geçici bir drenaj işlemi mi yoksa uzun süreli bir yönetim yöntemi mi olduğunu bilmesi önemlidir.
Tedavi planının başlangıçtan itibaren aşamalı biçimde açıklanması beklentilerin daha doğru oluşmasını sağlar.
Seton Çıkarıldıktan Sonra Fistül Tekrar Edebilir Mi?
Seton kullanılması nüks riskini tamamen ortadan kaldırmaz.
Perianal fistülün tekrarlama ihtimali fistülün anatomisine, iç açıklığın doğru belirlenmesine, yan kanalların bulunmasına, önceki ameliyatlara ve uygulanan nihai tedavi yöntemine göre değişebilir.
Özellikle kompleks fistüllerde birden fazla kanal veya apse odağı bulunabilir. Yalnızca görünen dış açıklığa müdahale edilmesi bu nedenle yeterli olmayabilir.
Tedavide fistülün tamamının haritalanması ve sfinkter kaslarıyla ilişkisinin doğru değerlendirilmesi önem taşır.
Seton çıkarıldıktan sonra yeniden akıntı, ağrı veya şişlik başlaması fistülün devam ettiği ya da tekrar ettiği anlamına gelebilir ve yeniden değerlendirme gerektirir.
Setonun Uzun Süre Kalması Zararlı Mıdır?
Drenaj amacıyla kullanılan setonlar uygun klinik takip altında uzun süre kalabilir. Özellikle Crohn hastalığıyla ilişkili perianal fistüllerde uzun dönem drenaj setonları hastalığın kontrolünde kullanılabilir.
Bununla birlikte seton çevresinde sürekli akıntı, cilt tahrişi veya günlük yaşamda rahatsızlık yaşanabilir.
Uzun süreli kullanımın gerekli olup olmadığı düzenli kontrollerde değerlendirilir. Setonun fistül üzerindeki görevi sona ermişse veya başka bir tedavi aşamasına geçilecekse çıkarılması planlanabilir.
Bu nedenle setonun süresini mümkün olduğunca kısa tutmak veya mümkün olduğunca uzun bırakmak şeklinde tek bir hedef bulunmaz. Amaç fistülün anatomisine uygun süre boyunca kontrollü drenaj sağlamaktır.
Setonun Çıkarılma Zamanı Nasıl Belirlenir?
Setonun çıkarılması için yalnızca üzerinden kaç hafta geçtiğine bakılmaz.
Kontroller sırasında akıntının ve inflamasyonun durumu, yeni apse bulunup bulunmadığı, fistül kanalının anatomisi ve planlanan sonraki tedavi birlikte değerlendirilir.
Özellikle kompleks perianal fistüllerde pelvik MR bulguları ve daha önceki cerrahi işlemler tedavi planını etkileyebilir.
Setonun çıkarılma zamanı şu üç soruya verilen yanıtlarla yakından ilişkilidir:
Fistül yeterince drene oldu mu?
Aktif enfeksiyon kontrol altında mı?
Fistülü kalıcı olarak tedavi etmek için sonraki aşama ne olacak?
Bu soruların yanıtı her hastada farklı olduğu için seton süresi de kişiye göre değişir.
SSS – Sıkça Sorulan Sorular
1. Perianal Fistülde Seton Ortalama Ne Kadar Kalır?
Drenaj setonları bazı hastalarda yaklaşık 8–12 hafta tutulabilir ancak bu süre sabit değildir. Fistülün karmaşıklığına, devam eden enfeksiyona ve planlanan sonraki cerrahi yönteme göre birkaç ay veya daha uzun süre seton kullanılması gerekebilir. Bu nedenle setonun çıkarılma tarihi ilk ameliyat günü kesin bir tarihle belirlenemeyebilir.
2. Seton Üç Ay Kalırsa Bir Sorun Olur Mu?
Drenaj amacıyla yerleştirilen setonun birkaç ay kalması tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmez. Kompleks fistüllerde uzun süreli drenaj tedavinin planlanmış bir parçası olabilir. Ancak seton çevresinde yeni ağrı, şişlik, yoğun akıntı veya cilt tahrişi gelişirse kontrol gerekir.
3. Seton Varken Fistül Kapanır Mı?
Gevşek drenaj setonunun temel amacı fistül kanalını hemen kapatmak değildir. Tam tersine kanalın kontrollü biçimde açık kalmasını ve enfeksiyonun dışarı akmasını sağlar. Bazı hastalarda seton sonrasında fistülün kalıcı tedavisi için ikinci bir cerrahi işlem planlanabilir.
4. Seton Kendiliğinden Düşerse Ne Yapılmalıdır?
Setonun planlanmadan çıkması veya kopması durumunda tedaviyi uygulayan cerrahi ekip tarafından değerlendirme yapılması gerekir. Fistül kanalının erken kapanması bazı hastalarda tekrar apse gelişmesine zemin hazırlayabilir. Setonun yeniden yerleştirilip yerleştirilmeyeceği fistülün mevcut durumuna göre belirlenir.
5. Seton Çıkarıldıktan Sonra Fistül Tamamen İyileşir Mi?
Setonun çıkarılması tek başına fistülün tamamen iyileştiğini göstermez. Bazı fistüllerde seton yalnızca ilk tedavi aşamasını oluşturur ve daha sonra farklı bir sfinkter koruyucu işlem uygulanabilir. Kalıcı iyileşme fistülün anatomisine, iç açıklığın kontrolüne ve uygulanan nihai tedavi yöntemine bağlıdır.
Sizinle İletişime Geçelim
Sorularınız için formu doldurun, en kısa sürede dönüş sağlayalım.
Prof. Dr. Emre Sivrikoz; genel cerrahi alanında uluslararası deneyime sahip bir cerrahtır. İstanbul’da özel muayenehanesinde hizmet vermektedir. Kolon ve rektum kanserlerinin modern cerrahi tedavisi, hemoroid, makat fistülü, makat çatlağı ve pelvik taban hastalıkları başlıca uzmanlık alanlarıdır. Açık, laparoskopik ve robotik cerrahi tekniklerini kişiye özel yaklaşımla uygulamaktadır. Tıp eğitimini İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nde tamamlamış; ABD’de USC Keck School of Medicine ve İngiltere’de dünyanın önde gelen merkezlerinden St Mark’s Hospital’da ileri düzey eğitim almıştır. Avrupa Koloproktoloji Board sertifikalıdır (FEBS). American College of Surgeons üyesidir (FACS).