Uzmanlık Alanı

Hemoroid (Basur)

Hemoroid (basur), makat kanalında bulunan damar yastıkçıklarının genişleyerek şişmesi ve zamanla sarkmasıyla ortaya çıkan yaygın bir makat hastalığıdır. En sık belirtisi makattan parlak kırmızı kanamadır.

Bilgilendirme

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid, makat kanalında bulunan ve normalde dışkılama kontrolüne katkı sağlayan damar yastıkçıklarının genişlemesi ve sarkmasıdır. Halk arasında basur olarak bilinir. İç hemoroidler makat içinde, dış hemoroidler ise makat dışında yer alır.

Hemoroidal dokular aslında herkeste bulunan; damar, bağ dokusu ve düz kas liflerinden oluşan normal yastıkçıklardır. Anal kanalın tam kapanmasına yardım eder, sfinkter kaslarıyla birlikte gaz ve sıvı dışkının kontrolüne katkı sağlarlar. Sorun, bu yastıkçıkları yerinde tutan destek yapılar gevşediğinde veya ıkınmayla tekrarlayan basınç arttığında başlar: dokular büyür, aşağı kayar, kanar ya da tahriş oluşturur. Kısacası hastalığı belirleyen, hemoroidal dokunun varlığı değil belirti oluşturmasıdır.

Net tanım, doğru değerlendirme ile anlam kazanır.

İç Hemoroid ve Dış Hemoroid Arasındaki Fark

İç hemoroid anal kanalın iç kısmında gelişir. Bu bölgede ağrı duyusu zayıf olduğundan, komplikasyon yoksa genellikle ağrı yapmaz. En tipik bulgusu dışkılama sırasında tuvalet kâğıdında, dışkının yüzeyinde ya da klozette fark edilen parlak kırmızı kandır. İlerledikçe dışarı sarkabilir; buna dolgunluk, tam temizlenememe hissi, mukus akıntısı ve cilt tahrişi eşlik edebilir.

Dış hemoroid anüs kenarındaki deri altında yer alan damarlardan kaynaklanır. Bölge ağrıya daha duyarlı olsa da her dış hemoroid ağrılı değildir; çoğu zaman yumuşak bir şişlik, kaşıntı veya rahatsızlık hissi verir. Bu ayrım tedavi açısından önemlidir, çünkü iç hemoroidde kullanılan bazı ofis işlemleri dış hemoroide uygulanmaz.

İç Hemoroid Evreleri (1–4. Derece)

İç hemoroidler, dokunun anal kanal dışına sarkıp sarkmadığına ve sarktıktan sonra nasıl geri döndüğüne göre dört derecede sınıflandırılır:

1 1. derece

Anal kanal içinde kalır, dışarı sarkmaz. Temel yakınma dışkılama sırasında kanamadır.

2 2. derece

Dışkılama veya ıkınmayla dışarı çıkar, ardından kendiliğinden içeri döner.

3 3. derece

Dışarı sarkar ve kendiliğinden geri dönmez; elle içeri itilebilir.

4 4. derece

Sürekli dışarıdadır, elle de geri itilemez. Akıntı ve tahriş günlük yaşamı etkiler.

Derece tek başına tedaviyi belirlemez; kanamanın miktarı, ağrı, dış hemoroid varlığı ve bağırsak alışkanlıkları da birlikte değerlendirilir.

Hemoroid Kimlerde Görülür?

Hemoroid her yaşta görülebilir ancak özellikle:

Kronik kabızlık ve ıkınma

Uzun süre oturarak çalışma

Gebelik ve doğum sonrası

Obezite

İleri yaş

Gebelikte hemoroid: Büyüyen rahmin pelvik damarlara baskısı, hormonal değişiklikler ve bu dönemde sık görülen kabızlık hemoroid şikâyetlerini başlatabilir ya da artırabilir. Doğum sırasındaki yoğun ıkınma da şişme ve sarkmayı kolaylaştırır. Gebelikte kullanılacak krem, fitil veya ilaçların uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Şikâyetlerin süresi ve şiddeti, tedavi planını belirler.

Hemoroid Neden Olur?

Hemoroidin tek bir nedeni yoktur; destek dokuların yapısı, dışkılama alışkanlıkları ve karın içi basıncı artıran durumlar birlikte rol oynar. En sık rol oynayan faktörler:

Kabızlık ve ıkınmaBasıncı artırarak damar yastıkçıklarını zorlar.

Tuvalette uzun süre oturmaDamarlarda yük artışına neden olabilir.

GebelikKarın içi basınç artışı ve dolaşım değişikliği.

ObezitePelvik basıncı yükseltebilir.

Liften fakir beslenmeKabızlığı kolaylaştırır.

Genetik yatkınlıkDamar yapısı ve bağ dokusu etkilenebilir.

Sık ve uzun süreli ishalAnal bölgeyi tahriş ederek şikâyetleri artırabilir.

İleri yaşDestek dokuları esnekliğini kaybeder, yastıkçıklar aşağı kayar.

Ağır kaldırmaKarın içi basıncı tekrar tekrar yükseltir.

Kabızlık ve hemoroid ilişkisi: Kabızlık yalnızca seyrek tuvalete çıkmak değildir; sert dışkı, aşırı ıkınma, dışkılama güçlüğü ve tam boşalamama hissi de kabızlığın parçasıdır. Dışkının yumuşak ve düzenli hale gelmesi, hemoroid şikâyetlerini kontrol altına almanın en etkili adımlarından biridir.

Risk faktörlerinin bulunması hemoroid gelişeceği anlamına gelmez; hemoroidi olan herkeste de belirgin bir risk faktörü saptanmayabilir.

Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hemoroidin içte mi dışta mı olduğuna göre değişir: iç hemoroidde kanama ve sarkma, dış hemoroidde ise şişlik, kaşıntı ve pıhtı geliştiğinde ağrı öne çıkar.

Hemoroidin en sık belirtileri

Makattan parlak kırmızı kanama
Makatta şişlik, ele gelen meme veya dışkılamada dokunun dışarı çıkması
Kaşıntı, tahriş, yanma ve mukus benzeri akıntı
Makatta dolgunluk ve dışkılama sonrası tam rahatlayamama hissi
İleri evrelerde ağrı (özellikle pıhtılaşmış dış hemoroidde ani ve şiddetli)

Hemoroid kanaması nasıl olur? Hemoroide bağlı kanama genellikle parlak kırmızıdır; tuvalet kâğıdında çizgi şeklinde ya da klozete damlayarak görülür ve iç hemoroidde çoğu zaman ağrısızdır. Yine de kanamanın rengine veya dışkılamayla birlikte olmasına bakarak kaynağının kesin olarak hemoroid olduğuna karar verilemez.

Her kanama hemoroid değildir. Değerlendirme gereklidir.

Tromboze (Pıhtılaşmış) Hemoroid Nedir?

Tromboze hemoroid, dış hemoroid damarının içinde pıhtı oluşmasıdır. Anüs kenarında aniden beliren, sert, morumsu-mavimsi renkte ve dokunmakla ağrıyan bir şişlik şeklinde kendini gösterir. Ağrı ilk günlerde en yoğundur; oturma, yürüme ve dışkılama ile artar, vücut pıhtıyı çözdükçe azalır. Tedavi; şikâyetin ne zaman başladığına, ağrının şiddetine ve muayene bulgusuna göre seçilir. Her pıhtılaşmış hemoroide aynı girişim uygulanmaz.

Hemoroid ile Diğer Makat Hastalıkları Karışır mı?

Evet. Makattan kanama, ağrı veya şişlik her zaman hemoroid demek değildir. Anal fissür dışkılama sırasında keskin ağrı ve kanamayla; anal apse sürekli artan ağrı, hassas şişlik ve bazen ateşle; anal fistül tekrarlayan akıntı ve apse öyküsüyle kendini gösterir. Rektal prolapsusta ise rektum dokusu dışarı çıkar ve sarkmış hemoroidle karışabilir.

Rektal kanamanın bağırsak polipleri, inflamatuvar bağırsak hastalıkları veya kolorektal kanser gibi nedenleri de olabilir. Bu nedenle “sadece hemoroid” varsayımıyla tedavi geciktirilmemelidir.

Hemoroid Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı çoğu zaman şikâyetlerin dinlenmesi ve muayene ile konur: kanamanın rengi ve süresi, sarkma, ağrı ve bağırsak alışkanlıkları sorgulanır. Dış hemoroid ve pıhtılaşmış hemoroid muayenede doğrudan görülebilir; iç hemoroid için parmakla rektal muayene ve anoskopi yapılır. Gerekli durumlarda rektoskopi veya kolonoskopi ile kanamanın başka bir nedeni olup olmadığı değerlendirilir.

1 Muayene

Kısa bir değerlendirme ile bulgular netleşir.

2 Gerekirse görüntüleme

Anoskopi ve rektoskopi ile bölge değerlendirilir.

3 Diğer nedenlerin dışlanması

Uygun görülürse kolonoskopi planlanabilir.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Makattan gelen kanamanın tekrarlaması veya artması
Kanamaya halsizlik, baş dönmesi veya kansızlık eşlik etmesi
Bağırsak alışkanlığında yeni değişiklik veya açıklanamayan kilo kaybı
Makatta şiddetli ve geçmeyen ağrı
Ateşle birlikte hızla büyüyen, ağrılı şişlik (anal apse olasılığı)
Ele gelen şişliğin aniden morarması, sertleşmesi ve çok ağrılı hale gelmesi
40 yaş üzeri bireylerde ilk kez ortaya çıkan makattan kanama
Hemoroid tedavisine rağmen şikâyetlerin düzelmemesi

Kolon Kanseri ve Rektum Kanseri gibi durumların dışlanması için uzman değerlendirmesi önemlidir.

Hemoroid Tedavisi

Tedavi hemoroidin evresine ve oluşturduğu şikâyetlere göre planlanır. Belirti vermeyen hemoroidal doku için, yalnızca var olduğu gerekçesiyle işlem yapılmaz.

Evreye göre uygulanan yöntemlerin ayrıntıları için hemoroid (basur) tedavisi sayfamıza göz atabilir, muayene ve tedavi planlaması için İstanbul'da hemoroid doktoru sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Cerrahi dışıLifli beslenme, kabızlık tedavisi, kremler ve fitiller.

Ofis tipi girişimlerLastik bant ligasyonu, skleroterapi gibi yöntemler.

CerrahiKlasik hemoroidektomi, stapler hemoroidopeksi, lazer enerjisiyle ablasyon, doppler destekli yöntemler.

Yöntemler hangi durumda kullanılır?

Krem ve fitiller: Ağrı, kaşıntı ve şişliği kısa süreli hafifletir; hemoroidal dokuyu ortadan kaldırmaz ve uzun süre kontrolsüz kullanılmamalıdır.
Lastik bant ligasyonu: Dokunun tabanına takılan küçük bir bant kan akımını keser, doku zamanla küçülüp düşer. 1–2. derece ve seçilmiş 3. derece iç hemoroidde uygulanır; ağrıya duyarlı dış hemoroidde kullanılmaz.
Skleroterapi ve infrared koagülasyon: Erken evre iç hemoroidde dokuyu küçültüp sabitlemeyi amaçlayan ofis işlemleridir.
Ameliyat: 3–4. derece sarkan iç hemoroid, belirgin dış hemoroid bileşeni, büyük kombine hemoroidler veya diğer yöntemlere rağmen tekrarlayan şikâyetlerde değerlendirilir.

Hemoroidektomide belirti veren hemoroidal dokular cerrahi olarak çıkarılır. Her ameliyatta olduğu gibi kanama, enfeksiyon, geçici idrar yapma güçlüğü, anal darlık veya dışkı kontrolünde değişiklik gibi riskler bulunduğundan yöntem; hemoroidin yapısı, şikâyetin şiddeti, önceki tedaviler ve genel sağlık durumu dikkate alınarak seçilir. Yöntemlerin ayrıntıları için hemoroid tedavisi sayfasına göz atabilirsiniz.

Amaç, evreye ve beklentilere uygun tedavi seçimiyle kalıcı rahatlama sağlamaktır.

Tedavi Sonrası Süreç

Günlük hayata dönüş genellikle hızlıdır.
İyileşme süresi yapılan işlemin kapsamına göre değişir; cerrahi sonrası bir süre ağrı ve dışkılamada hassasiyet olabilir.
Kabızlıktan kaçınmak çok önemlidir.
Tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi gerekir.

Beslenme ve Günlük Yaşamda Hemoroid Kontrolü

Hem tedavi öncesinde hem de sonrasında şikâyetleri kontrol altında tutmanın temeli bağırsak düzenidir:

Lifli beslenmeSebze, meyve, tam tahıl ve baklagiller dışkıyı yumuşatır.

Kademeli geçişLifi birden artırmak gaz ve şişkinlik yapabilir; yavaş artırın.

Yeterli sıvıİhtiyaç; yaş, sağlık durumu ve aktiviteye göre kişiden kişiye değişir.

Tuvaleti ertelememekBekletilen dışkı sertleşir ve ıkınmayı artırır.

Tuvalette kısa kalmakTelefonla uzun süre oturmak makattaki basıncı uzatır.

Düzenli hareketFiziksel aktivite bağırsak hareketlerini destekler.

Bu alışkanlıklar, hemoroidin tekrarlama riskini azaltmanın da temelidir.

SSS

Hemoroid (Basur) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Şişlik, kaşıntı ve hafif rahatsızlık gibi hafif şikâyetler dışkılama alışkanlıkları düzenlendiğinde gerileyebilir. Ancak ileri derecede sarkmış iç hemoroid dokusunun yalnızca yaşam tarzı değişiklikleriyle eski konumuna dönmesi beklenmez. Gerilemeyen veya tekrarlayan kanama, ağrı ya da şişlik varsa muayene gerekir; geç kalmak tedaviyi zorlaştırabilir.

Parlak kırmızı kanama genellikle hemoroide bağlıdır; ancak her kanama hemoroid değildir. Bağırsak polipleri veya diğer hastalıkları dışlamak için uzman değerlendirmesi önemlidir.

Muayene kısa sürer ve çoğu hasta tarafından rahat tolere edilir.

Evet. Çoğu hasta ilaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri ve ofis tipi girişimlerle ameliyatsız tedavi edilebilir. Ameliyat yalnızca ileri evre veya tekrarlayan olgularda düşünülür.

Modern tekniklerle hemoroid cerrahisi daha kontrollü ve güvenli yapılabilmektedir. Ancak cerrahi her zaman son seçenek olarak değerlendirilir.

Sıcak su oturma banyosu, lifli beslenme ve düzenli su tüketimi şikâyetleri azaltabilir. Ancak şişlik, kanama veya ağrı devam ediyorsa bir uzmana görünmek gerekir.

Tekrarlayan veya fazla miktarda kanama, şiddetli ağrı, dışarı çıkan şişliğin içeri girmemesi ve evde tedaviye yanıt alınamaması durumlarında gecikmeden başvurmalısınız.

Evet, tekrarlayabilir. Kronik kabızlık, sürekli ıkınma ve tuvalette uzun süre oturma devam ederse risk artar. Tekrar etmesi her zaman önceki tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez; zamanla yeni hemoroidal dokular belirti verebilir veya hafif olanlar ilerleyebilir. Doğru tedavi ve doğru alışkanlıklarla risk azalır.

Genel cerrahi içinde kolorektal cerrahi ve proktoloji alanında uzmanlaşmış hekimlere başvurulması önerilir.

İç hemoroid dört derecede sınıflandırılır: 1. derece dışarı sarkmaz, 2. derece sarkar ama kendiliğinden geri döner, 3. derece elle itilerek geri döner, 4. derece ise sürekli dışarıdadır ve geri itilemez.

Evet. Büyüyen rahmin baskısı, hormonal değişiklikler ve kabızlık nedeniyle gebelikte hemoroid sık görülür veya mevcut şikâyetler artar. Kullanılacak ürünlerin gebeliğe uygunluğu hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Telefon, WhatsApp ya da iletişim formu üzerinden randevu oluşturabilirsiniz. Erken değerlendirme çoğu zaman tedaviyi kolaylaştırır.

Gerçek Değerlendirmeler

        
   
   
   
   
 
     5.0 Google53 değerlendirme

Hemoroid Tedavi Rehberi

Bilgilendirme Notu

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Makattan kanama veya şiddetli ağrı gibi şikâyetlerde mutlaka bir genel cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.

Yazan

Prof. Dr. Emre Sivrikoz, Genel Cerrahi Uzmanı
Kolorektal cerrahi ve proktoloji alanında klinik deneyim

Tıbbi Gözden Geçirme

Son güncelleme: 10 / 2026

Kaynaklar

American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS)
UpToDate – Hemorrhoidal Disease
National Institute for Health and Care Excellence (NICE)

Belirsizlikle yaşamayın.

Bazı belirtiler basit olabilir. Bazıları zamanla ilerler.
Kesin tanı, muayene ile konur.

Muayene Randevusu Oluştur