Makat bölgesinde ağrı, yanma veya akıntı yaşayan birçok kişi bu şikâyetleri tek bir hastalık zannedebilir. Oysa en sık karıştırılan iki hastalık Anal Fissür ve Anal Fistüldür. Belirtiler bazı noktalarda benzer görünse de oluşum şekli, ilerleyişi ve yarattığı sorunlar birbirinden tamamen farklıdır. Doğru ayrım yapılmadığında kişi uzun süre yanlış değerlendirme yapabilir ve şikâyetler gereksiz yere uzayabilir.
Oluşum Mekanizması Farklıdır
Anal fissür, makatın çıkış kısmındaki ciltte oluşan küçük bir yırtıktır. Çoğu zaman sert dışkılama, kabızlık veya zorlanma sonrası ortaya çıkar. Yani yüzeysel bir doku hasarıdır. Kesik benzeri bir çatlak şeklinde gelişir.
Anal fistül ise bir yara değildir. Bağırsak içi ile cilt arasında oluşan anormal bir tüneldir. Genellikle daha önce yaşanan bir makat apsesinden sonra gelişir. İçeride oluşan enfeksiyon dışarıya bir yol açar ve bu kanal kalıcı hale gelir.
Kısaca; fissür travma kaynaklı yüzeysel bir çatlakken, fistül enfeksiyon kaynaklı bir kanal hastalığıdır.
Ağrı Karakteri Aynı Değildir
Anal fissürde ağrı belirgindir. Tuvalet sırasında keskin ve cam keser gibi tarif edilen bir acı hissedilir. Dışkılama sonrası yanma saatlerce sürebilir. Bu nedenle kişi tuvaletten kaçınmaya başlar ve kabızlık daha da artar.
Anal fistülde ağrı genellikle sürekli değildir. Çoğu zaman hafif seyreder. Ancak kanal tıkanıp apse geliştiğinde aniden artar. Oturmak zorlaşır, zonklayıcı bir ağrı oluşur ve birkaç gün içinde şişlik belirginleşir.
Yani fissürde ağrı tuvaletle ilişkilidir; fistülde ise ağrı daha çok enfeksiyon dönemlerinde ortaya çıkar.
Akıntı ve Kanama Farkı
Anal fissürün en tipik bulgusu kanamadır. Tuvalet sonrası tuvalet kağıdında parlak kırmızı kan görülür. Genellikle birkaç damla şeklindedir. Akıntı beklenen bir durum değildir.
Anal fistülde ise tam tersi tablo oluşur. Kanama çoğu zaman ön planda değildir. Bunun yerine sürekli veya aralıklı akıntı görülür. İç çamaşırında sarımsı lekeler, kötü koku ve nemlilik hissi dikkat çeker.
Bu nedenle kanama ağırlıklı şikâyet fissürü, akıntı ağırlıklı şikâyet fistülü düşündürür.
Hastalığın Seyri
Anal fissür çoğunlukla ani başlar. Kabızlık dönemi sonrası gelişir. Erken dönemde fark edilirse iyileşme ihtimali yüksektir. Ancak ağrı nedeniyle tuvalet ertelenirse kas spazmı oluşur ve çatlak kronik hale gelir.
Anal fistül ise kendiliğinden iyileşmez. Kanal açık kaldığı sürece enfeksiyon tekrarlamaya devam eder. Şişlik, boşalma ve yeniden oluşma döngüsü görülür. Bu durum haftalar veya aylar boyunca sürebilir.
Günlük Yaşama Etkisi
Fissürlü kişiler tuvaletten korkar. Dışkılama ertelendikçe şikâyetler artar. Ağrı günlük hayatın merkezine yerleşir.
Fistüllü kişiler ise sürekli temizlik ihtiyacı hisseder. Akıntı nedeniyle hijyen problemi yaşar ve sosyal ortamda rahatsızlık hisseder. Oturma süresi uzadıkça tahriş artar.
Neden Karıştırılır?
Her iki hastalık da makat bölgesinde yerleştiği için kişi genellikle “hemoroid oldum” şeklinde düşünür. Özellikle erken dönemde doktora başvurulmadığında şikâyetler haftalarca devam edebilir.
Ancak anal fissür ve anal fistül aynı hastalık değildir ve tedavi yaklaşımları tamamen farklıdır. Birinde yüzeysel bir yırtık söz konusuyken diğerinde cilt altından ilerleyen enfeksiyon yolu bulunur. Bu fark, sürecin nasıl ilerleyeceğini ve ne kadar uzayacağını doğrudan belirler.
Şikâyetlerin karakterini doğru tanımak; ağrının zamanı, kanama mı yoksa akıntı mı olduğu ve şişlik oluşup oluşmadığını fark etmek, bu iki hastalığı ayırt etmenin en önemli adımını oluşturur.