Makat çevresinde sürekli ıslaklık, iç çamaşırında lekelenme ve zaman zaman şişip boşalan küçük bir delik fark eden birçok kişi bu durumu önemsemeyebilir. Çoğu zaman şikâyetler hafiflediğinde hastalığın geçtiği düşünülür. Oysa anal fistül kendi kendine kapanan bir rahatsızlık değildir. Aksine, altta yatan sorun devam ettiği için süreç zaman içinde ilerleme eğilimi gösterir.
Anal fistül, genellikle daha önce yaşanan bir makat apsesinin devamıdır. Apsenin boşalmasıyla rahatlama olur fakat enfeksiyonun çıktığı yol açık kalır. Bu kalıcı kanal vücut tarafından iyileştirilemez. Bu nedenle hastalık tedavi edilmediğinde yalnızca devam etmekle kalmaz, çoğu zaman daha karmaşık hale gelir.
Sürekli Akıntı ve Cilt Tahrişi
En erken dönemde görülen problem sürekli akıntıdır. Fistül ağzından gelen sarımsı veya iltihaplı sıvı gün içinde iç çamaşırını kirletir. Bu durum başlangıçta küçük bir rahatsızlık gibi görünür.
Zamanla akıntı cildi tahriş eder. Makat çevresinde kızarıklık, yanma ve kaşıntı oluşur. Özellikle uzun süre oturan kişilerde yaşam kalitesi belirgin şekilde düşer. Kişi sürekli temizlik ihtiyacı hisseder ve günlük yaşamını buna göre düzenlemeye başlar.
Bu tablo çoğu zaman Hemoroid (basur) ile karıştırılır. Ancak hemoroidde akıntı yerine kanama daha ön plandayken, fistülde akıntı süreklidir ve gün boyu devam eder.
Tekrarlayan Makat Apseleri
Fistülün en önemli özelliği aralıklı apse ataklarıdır. Kanalın ağzı zaman zaman tıkanır ve içeride biriken iltihap basınç oluşturur. Birkaç gün içinde şişlik gelişir, ağrı artar ve oturmak zorlaşır.
Apse kendiliğinden boşalırsa kişi rahatlar. Bu geçici rahatlama çoğu hastada “iyileştim” hissi oluşturur. Ancak kanal yerinde kaldığı için aynı süreç tekrar eder. Her apse atağı dokularda daha fazla hasar bırakır.
Bu nedenle anal fistül tedavi edilmediğinde hastalık aralıklarla tekrarlayan bir enfeksiyon döngüsüne dönüşür.
Kanal Yapısının Genişlemesi ve Dallanması
Başlangıçta tek ve kısa olan fistül yolu zaman içinde değişebilir. Sürekli enfeksiyon ve iltihap dokular arasında yeni yollar açar. Böylece tek kanallı yapı dallanmaya başlar.
Bu durum hastalığın basit yapıdan çıkıp kompleks hale gelmesine yol açar. Dışarıdan küçük görünen açıklık içeride birden fazla kanala dönüşebilir. Şikâyetler de buna paralel olarak artar. Akıntı daha sık hale gelir ve iyileşme süresi uzar.
Makat Kaslarının Zarar Görmesi
Anal fistül tedavi edilmeden uzun süre devam ettiğinde çevre dokular etkilenmeye başlar. Sürekli iltihap ve tekrarlayan apseler makat kaslarının bulunduğu bölgede sertleşme ve zayıflamaya yol açabilir.
Bu durum nadir de olsa gaz tutamama veya dışkı kontrolünde zorluk gibi sorunlara neden olabilir. Sorunun kendisinden çok, uzun süre devam eden enfeksiyonun dokular üzerinde bıraktığı etkiler belirleyici olur.
Günlük Yaşamın Etkilenmesi
Birçok hasta anal fistülün ağrısız dönemlerinde doktora başvurmaz. Ancak hastalık ilerledikçe günlük yaşam belirgin şekilde etkilenir. Sürekli akıntı, kötü koku, hijyen ihtiyacı ve tekrar eden şişlikler sosyal yaşamı kısıtlar.
Kişi uzun yolculuklardan, spor aktivitelerinden ve uzun süre oturmaktan kaçınmaya başlar. Bu durum zamanla fiziksel bir rahatsızlıktan çok yaşam konforunu bozan kronik bir probleme dönüşür.
Anal fistül, yüzeyde küçük bir delik gibi görünse de aslında cilt altındaki kalıcı bir enfeksiyon yoludur. Tedavi edilmediğinde kendi kendine kaybolmaz; aksine tekrarlayan apseler, artan akıntı ve daha karmaşık kanal yapılarıyla ilerlemeye devam eder. Bu nedenle erken dönemde fark edilmesi ve uygun şekilde ele alınması hastalığın seyrini doğrudan etkiler.