Makat bölgesinde sürekli akıntı, iç çamaşırında kirlenme ve zaman zaman şişip boşalan küçük bir delik fark eden kişiler çoğu zaman bunu Hemoroid (basur) ya da Anal Fissür ile karıştırır. Oysa bazı durumlarda problem yüzeyde değil, cilt altında ilerleyen bir kanal yapısından kaynaklanır. Anal fistül, makat kanalının iç kısmı ile cilt yüzeyi arasında gelişen bu kalıcı tünel nedeniyle ortaya çıkar.
Her anal fistül aynı şekilde ilerlemez. Kanalın geçtiği yol ve makat kaslarıyla olan ilişkisi değiştikçe belirtiler, iyileşme süresi ve yaklaşım da değişir.
İntersfinkterik Fistül
En sık karşılaşılan tiptir. Fistül yolu makatın iç kısmındaki bezlerden başlar ve kısa bir mesafede cilt yüzeyine ulaşır. Kanal genellikle yüzeye yakın seyreder.
Hastalar çoğunlukla gün içinde fark edilen hafif ıslaklık hissinden şikâyet eder. Bazen kaşıntı eşlik eder. Ağrı genelde belirgin değildir; ancak kanalın ağzı tıkanırsa içeride basınç oluşur ve kısa süreli şişlik gelişebilir. Bu şişlik boşaldığında yakınmalar geçici olarak azalır.
Transsfinkterik Fistül
Bu tipte kanal daha derinden ilerler ve makat kaslarının içinden geçer. Bu nedenle şikâyetler daha belirgindir. Dönem dönem şişen, sonra kendiliğinden boşalan apseler tipiktir.
Kişi birkaç hafta rahat hissedebilir, ardından aynı noktada tekrar dolgunluk ve hassasiyet oluşur. Otururken batma hissi, yürürken sürtünmeye bağlı rahatsızlık ve sarımsı akıntı sık görülür. Bu tablo genellikle “tekrarlayan apse” olarak tarif edilir.
Suprasfinkterik Fistül
Daha az görülür fakat daha karmaşık bir seyir gösterir. Kanal makat kaslarının üst bölümünü dolanarak ilerler. Bu nedenle dışarıdan küçük görünen açıklığa rağmen içerideki yol daha uzundur.
Şikâyetler aralıklı olur. Kimi zaman haftalarca belirti vermez, ardından aniden şişlik ve hassasiyet gelişir. Bu nedenle kişiler çoğu zaman hastalığın geçtiğini düşünür ancak belirli aralıklarla aynı sorun tekrar eder.
Ekstrasfinkterik Fistül
En nadir tiptir. Kanal doğrudan makat bezlerinden değil, daha yukarıdaki bağırsak bölgesinden veya çevre dokulardan gelişir. Bu tipte birden fazla açıklık görülebilir ve akıntı uzun süre devam edebilir.
Belirti genellikle sürekli kirlenme hissidir. Klasik apse atağı her zaman görülmeyebilir; ancak akıntı kalıcıdır ve ciltte tahriş oluşturur.
Basit ve Kompleks Fistül Ayrımı
Bazı fistüller tek kanallıdır ve kısa bir hat üzerinde ilerler. Bunlar basit yapıdadır. Bazılarında ise dallanmalar, kör uçlar ve farklı yönlere uzanan yollar bulunur. Bu durumda hastalık daha uzun sürer.
Kanal yapısı ne kadar karmaşık hale gelirse, tekrar eden şişlik ve akıntı ihtimali de artar. Bu yüzden yalnızca dışarıdaki açıklığa bakarak değerlendirme yapmak yeterli olmaz; asıl sorun cilt altındaki yolun yapısıdır.
Anal fistül çoğu zaman ani gelişmez. Öncesinde genellikle fark edilmeyen veya kısa sürede geçen bir makat apsesi öyküsü bulunur. Apsenin boşalmasıyla rahatlama yaşanır fakat içerideki bağlantı açık kaldığında akıntı devam eder. Süreç bu şekilde kronikleşir.
Bu nedenle haftalarca süren akıntı, tekrar eden şişlik ya da aynı noktada iyileşmeyen küçük bir delik, basit bir cilt problemi olarak değerlendirilmemelidir. Sorun yüzeyde değil, içeride devam eden bir kanal yapısından kaynaklanır.